Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir?

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), mahkeme tarafından verilen hapis veya adli para cezasının belirli bir süre açıklanmamasıdır. Sanık 5 yıl denetime tabi tutulur. Bu süre içinde kasıtlı suç işlenmezse ceza tamamen ortadan kalkar, dava düşer ve sabıka kaydı oluşmaz.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinde düzenlenen ve sanık hakkında verilen mahkûmiyet hükmünün belirli bir denetim süresi boyunca hukuki sonuç doğurmamasını sağlayan özel bir ceza muhakemesi kurumudur. Bu karar verildiğinde mahkeme, sanığın suçlu olduğuna kanaat getirmiş ve bir ceza tayin etmiş olmasına rağmen, bu hükmün açıklanmasını erteler ve sanığı belirli bir denetim süresine tabi tutar. Bu yönüyle HAGB, klasik anlamda bir beraat kararı olmayıp, mahkûmiyet hükmünün hukuki sonuçlarının ertelenmesi niteliğini taşımaktadır.

Ceza adalet sistemi içerisinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması, özellikle ilk defa suç işleyen kişilerin doğrudan ceza infaz sistemi ile karşılaşmalarını önlemek ve bireyin topluma yeniden kazandırılmasını sağlamak amacıyla düzenlenmiştir. Bu kurum sayesinde sanık, denetim süresi boyunca yükümlülüklere uygun davranır ve kasıtlı bir suç işlemezse, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer. Böylece sanık, hukuki anlamda mahkûm edilmemiş sayılır ve sabıka kaydında mahkûmiyet görünmez.

HAGB Kararının Hukuki Niteliği ve Amacı

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, ceza muhakemesi hukukunda bireyselleştirme araçlarından biri olarak kabul edilmektedir. Bu karar ile mahkeme, suçun işlendiğini tespit etmekle birlikte, cezanın doğrudan infaz edilmesinin sanığın geleceği ve toplumsal uyumu açısından gerekli olmadığı kanaatine varmaktadır. Bu nedenle hüküm açıklanmayarak sanığa belirli bir süre boyunca denetimli bir fırsat tanınmaktadır.

Bu kurumun temel amacı, özellikle sabıka kaydı bulunmayan ve yeniden suç işlemeyeceği yönünde olumlu kanaat oluşan kişilerin ceza infaz sistemine dahil edilmeden toplumsal yaşama kazandırılmasıdır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, sanığın kişilik özellikleri, duruşmadaki tutumu ve suçun işleniş şekli birlikte değerlendirilerek yeniden suç işlemeyeceği kanaatine ulaşılması halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi mümkündür. Bu yönüyle HAGB, cezalandırmadan ziyade topluma kazandırma amacını ön planda tutan bir ceza muhakemesi kurumudur.

HAGB Kararı Verilmesinin Şartları Nelerdir?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilmesi için hem suça hem de sanığa ilişkin belirli şartların birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesi uyarınca, mahkeme bu şartların varlığını somut olayın özelliklerine göre değerlendirmektedir. Bu şartların bulunmaması halinde mahkeme tarafından HAGB kararı verilmesi mümkün değildir.

İlk olarak, sanık hakkında hükmedilen cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ya da adli para cezası olması gerekmektedir. Bu sınır, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumunun yalnızca daha hafif nitelikteki suçlar bakımından uygulanabileceğini göstermektedir. Ceza miktarının bu sınırı aşması halinde, sanık hakkında HAGB kararı verilmesi hukuken mümkün değildir.

Bunun yanında, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan kesinleşmiş mahkûmiyetinin bulunmaması gerekmektedir. Bu şart, HAGB kurumunun esas olarak ilk defa suç işleyen kişiler için öngörüldüğünü göstermektedir. Taksirle işlenen suçlar ise bu kapsamda değerlendirilmez ve sanığın taksirli suçlardan mahkûmiyetinin bulunması HAGB uygulanmasına engel teşkil etmez.

Ayrıca suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı maddi zarar varsa, bu zararın giderilmiş olması gerekmektedir. Zararın aynen iade, eski hale getirme veya tazmin suretiyle karşılanması mümkündür. Bu şart, ceza adaletinin onarıcı yönünü güçlendirmeyi amaçlamakta ve mağdurun zararının giderilmesini öncelikli hale getirmektedir.

Son olarak mahkemenin, sanığın yeniden suç işlemeyeceği yönünde olumlu bir kanaate ulaşması gerekmektedir. Bu değerlendirme yapılırken sanığın sosyal durumu, kişilik özellikleri, duruşmadaki davranışları ve suç sonrası tutumu dikkate alınmaktadır.

HAGB Kararında Denetim Süresi ve Başlangıcı

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verildiğinde, sanık belirli bir denetim süresine tabi tutulmaktadır. Bu süre yetişkinler için beş yıl, suçu işlediği sırada on sekiz yaşından küçük olan kişiler için ise üç yıl olarak uygulanmaktadır. Denetim süresi, kararın verilmesiyle değil, kararın kesinleşmesiyle başlamaktadır. Bu nedenle karara karşı kanun yoluna başvurulmuşsa, denetim süresi üst mahkemenin kararından sonra başlayacaktır.

Denetim süresi boyunca sanığın kasıtlı bir suç işlememesi ve mahkeme tarafından belirlenen yükümlülüklere uygun davranması gerekmektedir. Mahkeme, sanığın durumuna göre eğitim programına katılma, belirli bir işte çalışma veya belirli yerlerden uzak durma gibi yükümlülükler öngörebilir. Ancak uygulamada çoğu durumda sanığa yalnızca suç işlememe yükümlülüğü getirilmekte ve ek bir yükümlülük belirlenmemektedir.

Denetim süresinin amacı, sanığın suçtan uzak bir yaşam sürüp sürmediğini gözlemlemek ve topluma uyum sağlayıp sağlamadığını değerlendirmektir. Bu süre, cezanın infaz edilmediği ancak tamamen ortadan kalkmadığı bir ara dönem niteliği taşımaktadır.

Denetim Süresi İçinde Suç İşlenmesi Halinde Ne Olur?

Denetim süresi içerisinde sanığın kasıtlı bir suç işlemesi halinde, mahkeme tarafından daha önce açıklanması geri bırakılan hüküm açıklanır ve ceza infaz edilir. Bu durumda sanık, hem önceki suçtan dolayı verilen cezanın infazına tabi tutulur hem de yeni işlediği suç nedeniyle ayrı bir yargılamaya tabi olur.

Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, denetim süresi içerisinde işlenen kasıtlı suçun kesinleşmesi halinde mahkeme hükmü açıklamakla yükümlüdür. Hüküm açıklandığında artık sanık hakkında verilen ceza kesinleşmiş olur ve infaz süreci başlar. Bu aşamada mahkeme, daha önce verdiği hükmü değiştiremez; yalnızca açıklayabilir.

Buna karşılık denetim süresi içerisinde taksirle işlenen suçlar, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının ortadan kalkmasına neden olmaz. Çünkü kanun koyucu, yalnızca kasıtlı suçların bu sonucu doğuracağını açıkça düzenlemiştir.

Denetim Süresi Başarıyla Tamamlanırsa Ne Olur?

Sanığın denetim süresi boyunca kasıtlı bir suç işlememesi ve yükümlülüklere uygun davranması halinde, mahkeme tarafından açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir. Bu durumda sanık, hukuki anlamda hiç mahkûm edilmemiş sayılır ve ceza infaz edilmez.

Bu kararın en önemli sonucu, sanığın adli sicil kaydında mahkûmiyetin görünmemesidir. HAGB kararı sabıka kaydına işlenmemekte, yalnızca özel bir arşiv kaydında tutulmaktadır. Denetim süresi tamamlandıktan sonra bu kayıtların silinmesi de mümkündür.

Bu yönüyle hükmün açıklanmasının geri bırakılması, sanığın geleceğini doğrudan etkileyen ağır sonuçların doğmasını önleyen ve bireyin sosyal hayatına devam etmesine imkân tanıyan önemli bir hukuki kurumdur.

HAGB Kararının Adli Sicil ve Hukuki Statüye Etkisi

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, hukuki niteliği itibarıyla kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü sayılmamaktadır. Bu nedenle sanık hakkında verilen ceza adli sicil kaydına işlenmez ve kişi sabıkalı sayılmaz. Ancak bu karar, yalnızca mahkemeler ve savcılıklar tarafından görülebilen özel bir arşiv kaydında tutulmaktadır.

HAGB kararı verilen kişinin memuriyete girmesi, özel sektörde çalışması veya sosyal haklardan yararlanması bakımından kural olarak herhangi bir engel bulunmamaktadır. Çünkü ortada kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü bulunmamaktadır. Bu durum, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumunun sanığın geleceğini korumaya yönelik bir mekanizma olduğunu göstermektedir.

HAGB Kararına Karşı Kanun Yolları

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren kanunda öngörülen süre içerisinde istinaf yoluna başvurulması mümkündür. Üst mahkeme tarafından yapılacak inceleme sonucunda kararın hukuka uygun olup olmadığı denetlenmektedir. Bu süreçte, kararın verilmesi için gerekli şartların oluşup oluşmadığı ayrıntılı şekilde incelenmektedir.

Denetim süresi içerisinde yükümlülüklere aykırı davranılması veya yeni bir suç işlenmesi nedeniyle hükmün açıklanması halinde ise, açıklanan bu hükme karşı da kanun yollarına başvurulması mümkündür. Bu durum, sanığın adil yargılanma hakkının korunması açısından önemli bir güvencedir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, ceza muhakemesi hukukunda sanığın topluma kazandırılmasını amaçlayan önemli bir kurumdur. Bu karar sayesinde sanık, belirli bir denetim süresi boyunca yükümlülüklere uygun davranması halinde ceza infazından tamamen kurtulabilmektedir. Bu durum, özellikle ilk defa suç işleyen kişiler açısından ciddi hukuki ve sosyal avantajlar sağlamaktadır.

Ancak HAGB kararı verilmesi ve bu sürecin doğru şekilde yönetilmesi, ciddi hukuki değerlendirmeler gerektirmektedir. Bu nedenle ceza yargılaması sürecinde hak kaybı yaşanmaması ve sürecin doğru şekilde yürütülmesi açısından profesyonel hukuki destek alınması önem taşımaktadır. Ceza hukuku alanında uzman bir Antalya Ceza Avukatı desteği, sürecin doğru şekilde yönetilmesi ve hukuki hakların korunması bakımından önemli katkı sağlayacaktır. Yıldız Candan Hukuk Bürosu, ceza muhakemesi süreçlerinde hukuki güvenliğin sağlanmasına yönelik profesyonel hukuki danışmanlık sunmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular (HAGB)